Bio-impedantie

Wat er precies gebeurt als je erop stapt

In het platform zitten vier of meer metalen contactvlakken. Twee daarvan brengen stroom aan, de andere twee meten de spanning die daarbij ontstaat. De stroomsterkte ligt tussen ruwweg 100 en 800 microampère bij een frequentie van meestal 50 kilohertz. Dat is te zwak en te hoogfrequent om zenuwen te prikkelen, dus je voelt niets. De weegschaal weet uit spanning en stroom hoe groot de impedantie is, en die impedantie is de enige echte meetwaarde in het hele proces.

Impedantie bestaat uit twee delen. Resistantie is de weerstand van vloeistoffen: bloed, lymfe en het water in je weefsel, dat door opgeloste zouten goed geleidt. Reactantie is het effect van celmembranen, die zich gedragen als kleine condensatoren en de stroom niet blokkeren maar wel vertragen. Klinische apparaten rapporteren beide, plus de fasehoek die eruit volgt. Een badkamerweegschaal doet dat vrijwel nooit en rekent alleen met de resistantie verder.

Waarom vet slecht geleidt

Spierweefsel bestaat voor ongeveer 70 tot 75 procent uit water met elektrolyten en geleidt daardoor goed. Vetweefsel bevat maar 10 tot 20 procent water en is een slechte geleider. Meet de weegschaal een hoge weerstand, dan is er relatief weinig geleidend weefsel en dus relatief veel vet. Dat is de hele redenering. Belangrijk detail: de meting schat in feite je totale lichaamswater, en daar wordt vetvrije massa uit afgeleid door aan te nemen dat vetvrije massa een vast watergehalte van ongeveer 73 procent heeft. Klopt die aanname bij jou niet — bij vochtretentie, uitdroging of oedeem — dan schuift de hele berekening mee.

Een tweede beperking is de weg die de stroom aflegt. Bij een gewone weegschaal loopt de stroom van voet naar voet en dus vooral door je benen. Je romp heeft een groot volume maar een korte afstand tussen de contactpunten en draagt daardoor weinig bij aan de gemeten weerstand, terwijl daar juist veel vet zit. Een segmentale weegschaal met handgrepen voegt de weg van hand naar voet toe en dekt daarmee ook armen en romp.

Eén frequentie of meerdere

Bij lage frequenties komt de stroom nauwelijks door celmembranen heen en loopt hij vooral door de vloeistof tussen de cellen. Bij hoge frequenties gaat hij er wel doorheen en meet je ook het water binnen de cellen. Een apparaat dat beide meet, kan die twee compartimenten scheiden en is minder gevoelig voor een tijdelijke verschuiving in je vochtbalans. Dat is de reden dat merken als Tanita hun professionele lijn op meerdere frequenties laten meten.

Waarom fabrikantformules verschillen

De omzetting van weerstand naar vetpercentage gebeurt met een regressievergelijking. Zo'n vergelijking wordt afgeleid door bij een referentiegroep zowel de impedantie te meten als de lichaamssamenstelling met een DEXA-scan of onderwaterweging te bepalen, en daar vervolgens de best passende formule bij te zoeken. De uitkomst hangt af van wie er in die groep zaten: leeftijd, geslacht, etniciteit, sportniveau. Een formule die is ontwikkeld op jonge Japanse volwassenen past niet goed op een zestigjarige Nederlander.

• De formules zijn bedrijfsgeheim. Je kunt niet nagaan welke aannames erin zitten of op welke groep ze zijn gebaseerd.
• Er zit een "atleetmodus" in. Die schakelt naar een andere vergelijking. Kies je hem onterecht, dan verschuift je uitkomst meerdere procentpunten.
• Leeftijd en geslacht zijn invoer, geen meting. Vul je een verkeerde leeftijd in, dan verandert het vetpercentage zonder dat er iets gemeten is.
• Modelgeneraties wijken af. Ook binnen één merk kan een opvolger andere waarden geven bij dezelfde persoon.

Wat je ermee kunt

De techniek is uitstekend in herhaalbaarheid en zwak in absolute nauwkeurigheid. Twee metingen achter elkaar leveren vrijwel hetzelfde getal; dezelfde meting op een ander apparaat kan er flink naast zitten. Gebruik het dus als volgsysteem, niet als meetlat. Hoe je dat in de praktijk doet staat op de pagina over vetpercentage meten, en welke modellen deze techniek fatsoenlijk uitvoeren lees je bij weegschalen met vetpercentage. Weet je nog niet of je deze functie nodig hebt, begin dan bij weegschaal kopen. De andere meetprincipes in huis, van rekstrookjes tot ijken, staan uitgelegd in de kennisbank.