Geijkte weegschaal

Wanneer geldt de ijkplicht?

De hoofdlijn is eenvoudig: gaat er iets af van het gewicht dat een ander raakt, dan moet het toestel goedgekeurd zijn. Denk aan de markt, de slager, de kaasboer, inkoop van edelmetaal, afvalinname en apotheekbereidingen. Ook in de zorg wordt met goedgekeurde toestellen gewogen, omdat gewicht daar meetelt bij dosering en bij het volgen van een behandeling. Weeg je puur voor intern gebruik — je eigen voorraad, je eigen porties, de weegschaal in je badkamer — dan valt dat buiten de regeling.

Het onderscheid dat toezichthouders maken, is of de weging deel uitmaakt van de transactie. Weeg je een pakket om de juiste verzendklasse te kiezen, dan reken je niet met dat gewicht af met je klant: de vervoerder weegt zelf op een goedgekeurd toestel. Verkoop je per kilo, dan is het gewicht wél de prijs.

Waar de regels vandaan komen

De Europese meetinstrumentenrichtlijn en de bijbehorende richtlijn voor niet-automatische weegwerktuigen leggen vast waaraan een weeginstrument moet voldoen voordat het in het wettelijk verkeer mag worden gebruikt. Fabrikanten laten een type keuren bij een aangemelde instantie; daarna krijgt elk exemplaar de bijbehorende markering. In Nederland is het NMi de bekendste aangemelde instantie, en het toezicht op het gebruik ligt bij de rijksoverheid. Welke exacte eisen op jouw situatie van toepassing zijn, staat in de handleiding van het toestel en kun je navragen bij het NMi of bij je keuringsbedrijf; wij noemen hier alleen de algemene lijn.

Nauwkeurigheidsklassen

Goedgekeurde weegwerktuigen worden ingedeeld in klassen, aangeduid met romeinse cijfers. Grofweg gaat het van fijn naar grof, waarbij het aantal schaaldelen en de toegestane foutgrenzen per klasse verschillen. Onderstaande tabel geeft de gangbare indeling en typische toepassingen; de precieze grenzen per klasse staan in de norm en op het typeplaatje.

Voor de meeste ondernemers komt het neer op klasse III. Een vloer- of palletweegschaal die je gebruikt om af te rekenen, koop je dus in een geijkte uitvoering; hetzelfde model zonder goedkeuring is goedkoper maar mag je dan niet gebruiken voor de transactie.

Hoe het traject verloopt

1. Je koopt een instrument dat is goedgekeurd voor wettelijk gebruik, herkenbaar aan de CE-markering met jaartal, het M-teken en het nummer van de aangemelde instantie.
2. Bij plaatsing wordt het toestel op locatie afgeregeld en gecontroleerd, want de zwaartekracht en de ondergrond verschillen per plek.
3. Het instrument wordt verzegeld, zodat de afregeling niet meer door de gebruiker te wijzigen is. Verbreek je het zegel, dan vervalt de geldigheid.
4. Na afloop van de geldigheidstermijn volgt een herkeuring door een erkend keuringsbedrijf, met gecertificeerde gewichten.
5. Bij een reparatie waarbij aan de sensor of de afregeling wordt gekomen, is opnieuw keuren nodig voordat je het toestel weer inzet.

Wat het kost

Er is geen vast tarief te noemen, en prijzen die je online vindt verouderen snel. De kosten bestaan uit drie delen: de meerprijs van een goedgekeurde uitvoering ten opzichte van hetzelfde model zonder goedkeuring, het voorrijden en keuren op locatie, en de periodieke herkeuring. Zwaardere toestellen kosten meer om te keuren, simpelweg omdat er meer referentiegewicht naar je toe moet. Vraag altijd een offerte per instrument en vraag daarbij naar het herkeuringsinterval, want dat bepaalt de kosten op langere termijn meer dan de eerste keuring.

IJken versus zelf kalibreren

Voor alles wat buiten het wettelijk verkeer valt, is zelf kalibreren met een gecertificeerd testgewicht de praktische route. Je legt dan geen juridische zekerheid vast, maar je weet wel dat je toestel klopt. Een tussenvorm is een kalibratiecertificaat van een geaccrediteerd lab: dat vertelt je met welke onzekerheid je toestel op een aantal punten meet, zonder dat het een wettelijke goedkeuring is. Dat is gebruikelijk in laboratoria en in de industrie. Weet je nog niet welk type toestel je nodig hebt, begin dan bij weegschaal kopen.

Wat we hier wel en niet beweren

De hoofdlijn — goedkeuring vooraf, markering op het toestel, verzegeling, periodieke herkeuring — is stabiel en geldt breed. De precieze reikwijdte per branche, de exacte foutgrenzen per klasse en de herkeuringstermijnen staan in de regelgeving en veranderen af en toe. Gebruik deze pagina om te bepalen of je er iets mee te maken hebt, en bevestig de details bij het NMi, je keuringsbedrijf of de handleiding van het instrument voordat je iets aanschaft. De techniek achter het wegen zelf behandelen we los daarvan in de kennisbank.